W ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR 2023-2027) możliwa jest realizacja 7 interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych. Część z nich jest kontynuacją pakietów Programu Rozwoju Obszarów Wiejskich na lata 2014-2020.

Celem interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych PS WPR 2023-2027 jest promowanie praktyk rolniczych, służących ochronie środowiska i dziedzictwa przyrodniczego, przy jednoczesnym zapewnieniu rolnikom, którzy je stosują płatności rekompensujących poniesione z tego tytułu koszty i utracone dochody.

Tab. 1. Interwencje rolno-środowiskowo-klimatyczne w ramach PS WPR 2023-2027

* obowiązuje degresywność płatności:

– 100% stawki za powierzchnię od 0,1 ha do 50,00 ha,

– 75% stawki za powierzchnię od 50,01 ha do 100,00 ha,

– 60% stawki za powierzchnię  powyżej 100 ha

Beneficjent interwencji rolno-środowiskowo-klimatycznych (interwencji RŚK):

• rolnik (osoba fizyczna lub prawna), prowadzący działalność rolniczą w gospodarstwie położonym na terenie Polski,
• zarządca gruntów (osoba fizyczna lub prawna), gospodarujący na obszarach przyrodniczych (gruntach nie będących użytkami rolnymi), na których występują określone typy siedlisk przyrodniczych lub siedlisk lęgowych ptaków,
• posiada co najmniej 1 ha UR lub
• posiada co najmniej 1 ha obszarów przyrodniczych (dotyczy wybranych wariantów Interwencji 1. i Interwencji 2. ),
• minimalna powierzchnia działki, do której ubiega się o płatność RŚK wynosi 0,1 ha,
• posiada tytuł prawny do gruntu, do którego ubiega się o płatności, na dzień 31 maja roku, w którym został złożony wniosek o przyznanie płatności,
• dobrowolnie podejmuje się realizacji wybranej przez siebie interwencji lub jej wariantu przez okres trwania zobowiązania,
• posiada numer indentyfikacyjny producenta nadany przez ARiMR.

Beneficjent interwencji RŚK zobowiązuje się do prowadzenia produkcji rolnej w sposób zgodny z ustalonymi dla danej interwencji lub wariantu wymogami:

• przez okres 5 lat,
• od 15 marca roku, w którym rozpoczyna realizację zobowiązania (składa wniosek o przyznanie pierwszej płatności RŚK),
• do 14 marca ostatniego roku zobowiązania.

Płatności dokonywane są za każdy rok realizacji zobowiązania.

Przerwanie realizacji zobowiązania w okresie jego trwania na gruntach będących nadal w posiadaniu rolnika lub w stosunku do posiadanych zwierząt, powoduje obowiązek zwrotu pobranych środków.

Beneficjent może realizować w gospodarstwie jednocześnie 1 lub więcej interwencji i wariantów RŚK.

Nie może jednak realizować 2 zobowiązań RŚK na tej samej powierzchni.

Ma natomiast możliwość realizować takie same zobowiązania RŚK, podjęte w różnych latach, w ramach:

• Interwencji 1. Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków na obszarach Natura 2000,
• Interwencji 2. Ochrona cennych siedlisk i zagrożonych gatunków poza obszarami Natura 2000,
• Interwencji 3. Ekstensywne użytkowanie łąk i pastwisk na obszarach Natura 2000,
• Interwencji 4. Zachowanie sadów tradycyjnych odmian drzew owocowych,
• Interwencji 7. Bioróżnorodność na gruntach ornych.

Realizacja takich samych zobowiązań w ramach Interwencji 5. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych roślin w rolnictwie i Interwencji 6. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie jest możliwa tylko wtedy, gdy rolnik kontynuuje realizację takiego samego zobowiązania RŚK podjętego przez innego rolnika.

Jak ubiegać się o płatność RŚK?

Dokumentem niezbędnym do przystąpienia i realizacji zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego jest posiadanie planu działalności rolnośrodowiskowej. Plan ten nie jest wymagany jedynie w przypadku realizacji Interwencji 6. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie.

Plan działalności rolnośrodowiskowej opracowuje rolnik przy pomocy uprawnionego doradcy rolnośrodowiskowego. Przed przystąpieniem do jego opracowania rolnik wraz z doradcą analizuje warunki realizacji poszczególnych interwencji i wybiera najbardziej odpowiednie dla jego gospodarstwa rolnego.

W przypadku Interwencji 1. i Interwencji 2. wymagane jest także posiadanie dokumentacji przyrodniczej, którą sporządza uprawniony ekspert przyrodniczy.

Lista doradców rolnośrodowiskowych oraz ekspertów przyrodniczych dostępna jest na stronie internetowej Centrum Doradztwa Rolniczego w Brwinowie (https://cdr.gov.pl)

Plan musi zostać opracowany w pierwszym roku realizacji zobowiązania rolnośrodowiskowego, w terminie do 25 dni od daty zakończenia składania wniosków o przyznanie płatności bezpośrednich. Dokumentacja przyrodnicza powinna być sporządzona w pierwszym roku realizacji zobowiązania lub w roku poprzedzającym. Należy pamiętać, że musi ona zostać wykonana w okresie wegetacyjnym.

Koszty sporządzenia dokumentacji przyrodniczej mogą być refundowane w postaci tzw. kosztów transakcyjnych, wraz z pierwszą lub drugą płatnością rolnośrodowiskową.

Wniosek o przyznanie płatności rolno-środowiskowo-klimatycznych składa się w każdym roku realizacji zobowiązania, za pomocą aplikacji eWniosekPlus, w terminie składania wniosków o płatności bezpośrednie (tj. od 15 marca – do 15 maja).

Razem z wnioskiem o płatność w I roku realizacji zobowiązania składa się wybrane strony planu działalności rolnośrodowiskowej.

W czasie realizowania zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatycznego rolnik zobowiązany jest do prowadzenia rejestru działalności rolnośrodowiskowej, w którym zapisuje wszystkie zabiegi agrotechniczne wykonywane na działkach rolnych objętych zobowiązaniem oraz wypas zwierząt.  Rejestr nie jest wymagany przy realizacji Interwencji 6. Zachowanie zagrożonych zasobów genetycznych zwierząt w rolnictwie.

Opracowała: Ewa Szymańska
grudzień 2024 r.

SYSTEMY ROLNO-LEŚNE w PS WPR 2023-2027

Postępujące zmiany klimatu mają bezpośredni wpływ na produkcję rolną. Koniecznym staje się wprowadzanie nowych systemów gospodarowania, ograniczających negatywny wpływ niekorzystnych warunków pogodowych na rolnictwo. Jedną z możliwości jest zakładanie systemów rolno-leśnych, znanych też jako agroleśnictwo.

Agroleśnictwo (systemy rolno-leśne) jest to zespół praktyk rolniczych, gdzie drzewa lub krzewy są w sposób celowy zintegrowane z uprawą rolną lub hodowlą zwierząt na tym samym obszarze. W praktyce oznacza to, że działalność rolnicza i leśna jest prowadzona na tej samej powierzchni.

Systemy rolno-leśne przyczyniają się do ograniczenia parowania wody i emisji gazów cieplarnianych, zmniejszenia erozji wietrznej i wodnej gleby oraz zwiększenia zawartości materii organicznej w glebie. Wzmacniają też różnorodność terenów rolnych, są miejscem schronienia i żerowania dla ptaków i owadów zapylających oraz wypasanych tam zwierząt gospodarskich.

Rolnicy, zainteresowani wprowadzeniem agroleśnictwa w swoich gospodarstwach, mogą skorzystać z dofinansowania w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 (PS WPR 2023-2027) Interwencja 10.13. Zakładanie systemów rolno-leśnych.

Wsparcie jest przyznawane:

• rolnikowi (osoba fizyczna lub prawna),
• do gruntów stanowiących własność rolnika ubiegającego się o przyznanie wsparcia albo jego małżonka,
• do powierzchni nie mniejszej niż 0,1 ha i nie większej niż 40 ha.

System rolno-leśny może być zakładany na gruntach:

• wykazanych w ewidencji gruntów i budynków jako grunty rolne,
• stanowiących grunty orne lub trwałe użytki zielone, z wyłączeniem trwałych użytków zielonych na obszarach Natura 2000,
• na których prowadzona jest działalność rolnicza.

Wsparcie na zakładanie systemów rolno-leśnych nie przysługuje do gruntów, na których są realizowane:

• zobowiązania rolno-środowiskowo-klimatyczne,
• zobowiązania w ramach rolnictwa ekologicznego,
• schematy na rzecz klimatu, środowiska i dobrostanu zwierząt (ekoschematy).

Warunkiem przyznania wsparcia jest:

1. Założenie systemu rolno-leśnego, tworzącego zwarty obszar, na którym drzewa lub krzewy zostaną posadzone:

• na gruntach ornych – w formie 1 lub 2 rzędów, w których drzewa lub krzewy są oddalone od siebie o co najmniej 3 m, a od kolejnych nasadzeń (również w formie 1 lub 2 rzędów) o co najmniej 10 m i nie więcej niż 30 m (szerokość nasadzeń w formie 1-rzędowej min. 4 m, 2-rzędowej 4-7 m),
• na trwałych użytkach zielonych – w formie rozproszonej lub regularnej, w których drzewa lub krzewy są oddalone od siebie o co najmniej 3 m.

Zarówno na gruntach ornych jak i na trwałych użytkach zielonych nasadzenia drzew i krzewów muszą znajdować się w odległości co najmniej 2 m od granicy sąsiedniego gruntu, będącego własnością innego podmiotu.

Nasadzenia muszą być wykonane z użyciem co najmniej 3 różnych gatunków lub rodzajów drzew lub krzewów, wyłącznie rodzimych, z tym że udział:

• najmniej licznego gatunku lub rodzaju spośród 3 najliczniejszych wynosi co najmniej 10%,
• gatunków lub rodzajów liściastych wynosi co najmniej 51%.

Do nasadzeń  zalecane jest użycie sadzonek min. 2-letnich albo z zakrytym systemem korzeniowym lub mikoryzowanych.

Liczba sadzonek drzew i krzewów na 1 ha systemu rolno-leśnego musi mieścić się w granicach 150 – 250 szt.

Wykaz drzew i krzewów rodzimych gatunków i rodzajów znajduje się w zał. 1 do Rozporządzenia Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty pomocy finansowej w ramach wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych oraz w formie premii z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 (Dz. U. z 19 kwietnia 2023 r. poz. 737 z póź. zm.) i w Tab.2. poniżej.

2. Zabezpieczenia przed zniszczeniem drzew lub krzewów 3 palikami, repelentami, osłonkami lub wełną owczą, z tym że na tej samej powierzchni gruntu lub jego części stosuje się tylko jeden rodzaj tego zabezpieczenia. Zabezpieczenie musi być stosowana przez co najmniej 3 lata po posadzeniu.

Warunkiem uzyskania dofinansowania jest złożenie wniosku o przyznanie wsparcia na zakładanie systemów rolno-leśnych (tj. w zakresie kosztów założenia i ochrony), w terminie od dnia 1 czerwca do dnia 31 lipca. Wnioski należy składać do Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa, wyłącznie za pośrednictwem aplikacji eWniosekPlus.

Zakładanie systemu rolno-leśnego można rozpocząć po uzyskaniu z ARiMR postanowienia o spełnieniu warunków do przyznania wsparcia.

Najlepszym terminem na sadzenie drzew lub krzewów jest jesień (od połowy października), w roku złożenia wniosku o wsparcie. Można też sadzić rośliny wiosną następnego roku, jednak nie później niż do 1 czerwca tego roku.

Po założeniu systemu rolno-leśnego rolnik składa do ARiMR oświadczenie o wykonaniu inwestycji, w terminie do 9 czerwca roku następnego po złożeniu wniosku o wsparcie.

Wniosek o premię z tytułu systemów rolno-leśnych składa się w terminie składania wniosków o płatności bezpośrednie (tj. od 15 marca do 15 maja) zaznaczając odpowiedni check box w aplikacji eWniosekPlus.

Wsparcie na zakładanie systemów rolno-leśnych jest przyznawane jednorazowo. Dodatkowo, przez okres 5 kolejnych lat wypłacana jest premia z tytułu systemów rolno-leśnych (za utrzymanie i pielęgnację założonego systemu).

Tab.1. Wysokość pomocy na zakładanie systemów rolno-leśnych

Płatność przysługuje do obszaru pod nasadzeniami drzew i krzewów oraz do obszaru pomiędzy drzewami i krzewami, na którym prowadzona jest działalność rolnicza.

Dodatkowo do gruntów, na których został wykonany system rolno – leśny spełniający ww. warunki, rolnikom przysługują płatności bezpośrednie, zarówno w roku założenia systemu jak również w kolejnych latach.

Tab. 2. Drzewa i krzewy rodzimych gatunków i rodzajów (zał. 1 do rozporządzenia*):

Podstawa prawna:

*Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 17 kwietnia 2023 r. w sprawie szczegółowych warunków i szczegółowego trybu przyznawania i wypłaty pomocy finansowej w ramach wsparcia inwestycji leśnych lub zadrzewieniowych oraz w formie premii z tytułu zalesień, zadrzewień lub systemów rolno-leśnych w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023–2027 (Dz. U. z 19 kwietnia 2023 r. poz. 737 z póź. zm.)

Opracowała: Ewa Szymańska,

grudzień 2024 r.