13 czerwca 2026 r., podczas XXXIII Pomorskich AgroTargów, w Sali konferencyjnej im. Aleksandra Skrobacza w Pomorskim Ośrodku Doradztwa Rolniczego w Lubaniu odbyła się konferencja pt. „Rasy rodzime zwierząt gospodarskich jako dodatkowe źródło dochodu gospodarstw”.
Celem konferencji była wymiana wiedzy, doświadczeń, spostrzeżeń oraz poglądów związanych z pozyskiwaniem dodatkowych źródeł dochodu w gospodarstwach rolnych przy udziale zwierząt ras rodzimych. Spotkanie zgromadziło rolników, hodowców, doradców rolniczych oraz osoby zainteresowane ochroną zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich i rozwojem lokalnego przetwórstwa.
Uroczystego otwarcia konferencji dokonał Aleksander Mach, Dyrektor Pomorskiego Ośrodka Doradztwa Rolniczego w Lubaniu, który w swoim wystąpieniu podkreślił znaczenie ras rodzimych dla zachowania bioróżnorodności oraz dziedzictwa polskiej wsi.
Pierwszą prelekcję pt. „Ekstensywne metody hodowli drobiu wodnego – wykorzystanie potencjału ras rodzimych” wygłosiła dr inż. Lidia Lewko z Zakładu Hodowli Drobiu Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego. Prelegentka przedstawiła możliwości wykorzystania rodzimych ras drobiu wodnego w produkcji rolnej oraz omówiła ich znaczenie dla zachowania różnorodności biologicznej i jakości produktów pochodzenia zwierzęcego. W swoim wystąpieniu scharakteryzowała krajowy rynek produkcji mięsa kaczego i gęsiego, a także pozyskiwanie jaj oraz cennego pierza. Szczegółowo omówiła realizowany w Polsce program ochrony zasobów genetycznych zwierząt gospodarskich, którym objętych jest m.in. 14 ras gęsi (w tym odmiany północne, południowe i pochodzenia zagranicznego) oraz stada zachowawcze kaczek, takie jak Pekin duński P-8, francuski P-9, krajowy P-33, angielski LsA, kaczka pomniejszona K-2 czy mieszaniec KhO-01. Doktor Lewko podkreśliła, że te rodzime rasy są doskonale przystosowane do lokalnych, często trudnych warunków klimatycznych, a ich występowanie wiąże się z rolniczym krajobrazem i tradycją regionów. Jako alternatywę dla produkcji masowej zaprezentowała ekstensywne metody chowu drobiu wodnego, w tym chów wolnowybiegowy, pastwiskowy, ekologiczny oraz przyzagrodowy.
Warto podkreślić, że dr inż. Lidia Lewko to doktor nauk rolniczych z imponującym, 20-letnim doświadczeniem dydaktycznym i badawczym. Na co dzień reprezentuje Katedrę Drobiu Instytutu Zootechniki PIB w Kołudzie Wielkiej oraz pełni funkcję głównego specjalisty ds. drobiu w Stacji Zasobów Genetycznych Drobiu Wodnego w Dworzyskach. Jest autorką ponad 50 cenionych publikacji naukowych dedykowanych ochronie zasobów genetycznych zwierząt ze szczególnym uwzględnieniem drobiu wodnego i jego znaczenia dla polskiej nauki.
Kolejnym wystąpieniem był wykład Piotra Lenarta pt. „Od marzenia do wdrożenia. Wybierz Strawę i Wyprawę na szlaku „Niech Cię Zakole”. Wykładowca podzielił się doświadczeniami związanymi z promocją lokalnych produktów i budowaniem inicjatyw łączących turystykę, dziedzictwo kulinarne oraz produkty pochodzące od zwierząt ras rodzimych. Przedstawił on ewolucję projektu szlaku „Niech Cię Zakole” w Dolinie Dolnej Wisły, na Ziemi Dobrzyńskiej i Kociewiu – od inspiracji alzackimi dobrymi praktykami integrowania oferty winiarsko-kulinarnej, przez odkrywanie lokalnego potencjału, aż po wdrożenie ofert typu „Strawa i Wyprawa”. Kluczowym punktem prelekcji było omówienie tzw. Kamieni Milowych projektu, w tym programu Biostrateg, który oparł bioróżnorodność szlaku na trzech polskich rasach rodzimych: merynosie polskim, gęsi kołudzkiej oraz świni złotnickiej. Piotr Lenart opisał zasady działania krótkich łańcuchów dostaw („Co z zagrody to na stole…”) oraz zaprezentował efekty warsztatów przetwórczych i stoisk promocyjnych realizowanych przez tzw. lansjerów szlaku we współpracy m.in. z Instytutem Zootechniki w Pawłowicach i Kołudzie Wielkiej.
Piotr Lenart to uznany ekspert, praktyk i promotor przetwórstwa surowców pochodzących od zwierząt ras rodzimych, z których z powodzeniem korzysta w codziennej pracy. Aktywnie współpracuje z hodowcami, gospodarstwami i Kołami Gospodyń Wiejskich, szkoląc ich m.in. w ramach autorskiego projektu „Stół Rodzimych Smaków – Rarytasy Rodzimej Rasy”. Jest pomysłodawcą i współtwórcą szlaku krajoznawczo-kulinarnego „Niech Cię Zakole w Dolinie Dolnej Wisły i na Ziemi Dobrzyńskiej”, gdzie prowadzi wyprawy oraz kultowe Wiślane Rejsy Zakolem Smaku. Swoją pasję rozwija też międzynarodowo – jako przewodnik i tłumacz języka francuskiego organizuje wycieczki kulinarne do Alzacji i Normandii.
Kolejnym punktem programu była prezentacja Arkadiusza Onascha pt. „Niematerialne dziedzictwo kulturowe smaku regionu na przykładzie wdrożenia ras rodzimych
i zachowawczych”. Prelegent zwrócił uwagę na rolę tradycyjnych produktów żywnościowych w budowaniu regionalnej tożsamości oraz przedstawił praktyczne przykłady wykorzystania produktów pochodzących od zwierząt ras rodzimych
w gastronomii i przetwórstwie. W swoim wystąpieniu połączył materialne dziedzictwo regionu z potencjałem pomorskich ras zachowawczych, takich jak gęsi, świnie oraz owce. Podkreślił, że naturalny, unikalny smak rasy rodzimej stanowi najczystszy wyraz niematerialnego dziedzictwa kulturowego, kierując się zasadą, że wysoka jakość nie szuka niskiej ceny, lecz autentyczności. Zwrócił również uwagę na nowoczesne podejście do kulinariów, zauważając, że sięganie po przepisy z innych kultur nie odbiera potrawom lokalnej tożsamości, o ile ich fundamentem pozostaje własny, rdzenny produkt.
Arkadiusz Onasch to wybitny, rozpoznawalny na Pomorzu szef kuchni i przedsiębiorca (twórca restauracji „Winne Grono” oraz projektu „Gdańska Wytwórnia Historycznych Smaków”). Jego restauracja szczyci się prestiżowym certyfikatem znaku jakości „Rasa Rodzima” dla serwowanych dań mięsnych. Jako pasjonat regionalnych kulinariów, od lat promuje polskie produkty lokalne (szczególnie mięso gęsie) jako fundament świadomej kuchni, po mistrzowsku łącząc dawne receptury z nowoczesnością. Podczas widowiskowych pokazów przetwórstwa edukuje współczesnego konsumenta o wyższości chowu ekstensywnego nad intensywnym. Współpracując z rolnikami, restauracjami i KGW, skutecznie propaguje najwyższe walory smakowe drobiu wodnego, jagnięciny i rodzimej wieprzowiny.
W dalszej części konferencji Przemysław Tołczyk – Kierownik Działu Ekonomiki
i Zarządzania Gospodarstwem Rolnym PODR w Lubaniu omówił możliwości uzyskania dofinansowania w ramach interwencji PS WPR 2023–2027, wskazując dostępne formy wsparcia dla rolników zainteresowanych rozwojem działalności związanej z hodowlą ras rodzimych. Prelegent szczegółowo przybliżył zasady przyznawania premii dla młodych rolników, warunki rozwoju współpracy w ramach łańcucha wartości oraz kryteria dotacji na inwestycje w gospodarstwach w zakresie OZE i poprawy efektywności energetycznej. Ważnym punktem prelekcji było omówienie programów wspierających dobrostan bydła i świń, a także omówienie warunków finansowania inwestycji zapobiegających rozprzestrzenianiu się ASF, co pozwoliło uczestnikom poznać kompletne wymogi formalne, biznesplanowe oraz procedury wypłaty poszczególnych form pomocy.
Z kolei Marta Kacprzak – specjalistka ds. produkcji zwierzęcej PODR w Lubaniu przedstawiła zagadnienia związane z bioasekuracją jako gwarantem stabilności ekonomicznej gospodarstwa oraz aktualnymi regulacjami wynikającymi z ustawy
o ochronie zwierząt. Prelegentka zdefiniowała pojęcie biobezpieczeństwa, wskazując najczęstsze błędy oraz dobre praktyki w ochronie stad, które warunkują ciągłość produkcji i chronią zdrowie publiczne. Ważnym elementem wystąpienia było omówienie nowych, obligatoryjnych obowiązków dla hodowców wynikających z ustawy z dnia 18 marca 2026 r., takich jak konieczność wystąpienia o nadanie Weterynaryjnego Numeru Identyfikacyjnego (WNI) czy regularne, coroczne szczepienie psów przeciwko wściekliźnie.
Spotkanie zamknął panel dyskusyjny, będący płaszczyzną intensywnej wymiany doświadczeń pomiędzy rolnikami, hodowcami a zaproszonymi ekspertami. Zgromadzeni goście i prelegenci rzucili nowe światło na potencjał tkwiący w rodzimych rasach zwierząt gospodarskich.
Serdecznie dziękujemy prelegentom za przeprowadzenie wykładów, a uczestnikom za liczne przybycie i dyskusję. Zapraszamy na kolejne wydarzenia organizowane przez Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Lubaniu.
Materiały konferencyjne do pobrania:
Operacja dofinansowana ze środków Unii Europejskiej w ramach Planu Strategicznego dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027. Operacja realizowana przez Pomorski Ośrodek Doradztwa Rolniczego w Lubaniu. Instytucja Zarządzająca Planem Strategicznym dla Wspólnej Polityki Rolnej na lata 2023-2027 – Minister Rolnictwa
i Rozwoju Wsi.
Opracowanie: Marta Łukowicz, Zespół KSOW+