Integrowana ochrona jęczmienia

INTEGROWANA OCHRONA JĘCZMIENIA PRZED AGROFAGAMI

INTEGROWANA METODA OGRANICZANIA ZACHWASZCZENIA

 

Przyczynami wzrostu zachwaszczenia są nowoczesne metody uprawy i zbioru, wysoki poziom nawożenia oraz uproszczenie zmianowań. W integrowanej ochronie jęczmienia należy posługiwać się wskaźnikami pomagającymi podjąć decyzję o wykonaniu zabiegu. Podejmując decyzję o wykonaniu zabiegu należy w pierwszej kolejności określić, czy istnieje konieczność wykonania zabiegu chemicznego oraz należy rozpatrzyć wszystkie cechy chwastów i środowiska, to jest ich podział, czy intensywność wzrostu.

W integrowanej ochronie jęczmienia należy pamiętać również by zachować bioróżnorodność. A więc do czasu kiedy dany chwast nie stanowi poważnego zagrożenia dla uprawy zaleca się ograniczenie jego występowania, a nie dążenie do jego całkowitego zwalczenia.

 

NIECHEMICZNE METODY ODCHWASZCZANIA

W integrowanej metodzie odchwaszczania dąży się do ograniczenia stosowania chemicznych środków ochrony roślin. Przed pojawieniem się herbicydów to bronowanie należało do podstawowych sposobów walki z chwastami. Bronowanie zbóż jarych w okresie szpilkowania niszczyło około 50-80% chwastów. Natomiast drugie bronowanie wykonane w okresie krzewienia niszczy około 40-60% już nowo wyrosłych chwastów. Podobne zabiegi przeprowadza się w jęczmieniu ozimym jesienią, ponieważ wiosną szybkie krzewienie jęczmienia uniemożliwia wykonanie tego zabiegu bez uszkodzenia roślin. Wykonanie bronowania w tym okresie nie prowadzi do znacznego zniszczenia chwastów. Doświadczenia polowe pokazały, że w efekcie tego zabiegu nie ginie ich więcej niż 30%.

Bardzo znaczącą rolę w ograniczaniu zachwaszczenia na plantacjach odgrywa prawidłowy płodozmian, właściwa uprawa roli, zrównoważone nawożenie oraz odpowiedni dobór odmian.

Nie zawsze istnieje zapotrzebowanie na siew jęczmienia z innymi roślinami uprawnymi, niemniej jednak nie należy zapominać, że mieszanki jęczmienia wpływają na redukcję zachwaszczenia, a tym samym na wzrost plonu.

Elementem ograniczającym występowanie chwastów są przystosowane do tego celu techniki siewu. Ziarno powinno zostać tak wysiane by każda roślina rosła pojedynczo w równej odległości od pozostałych.

Analizując wpływ agrotechniki na zachwaszczenie stwierdzono, że wszelkie formy uprawy uproszczonej wpływają na wzrost zachwaszczenia oraz na pogorszenie jakości plonu.

 

CHEMICZNE ODCHWASZCZANIE JĘCZMIENIA OZIMEGO

Zwalczanie chwastów w jęczmieniu ozimym należy rozpocząć jesienią. Dużą zaletą wykonania zabiegu chemicznego w tym terminie jest przeciwdziałanie niekorzystnemu działaniu niskich temperatur podczas zimy. Wiosną na nieodchwaszczonych plantacjach można spotkać dużą liczbę, dobrze rozwiniętych i zahartowanych chwastów, przede wszystkim są to chwasty zimujące. W okresie wiosennym wjazd na pole często bywa utrudniony, a tym samym wykonanie zabiegów chemicznych w optymalnym terminie jest trudne do zrealizowania. Ponadto wiosną szybko rosnący jęczmień osiąga zaawansowaną fazę rozwojową, co stanowi ograniczenie stosowania wielu środków.

Wykonanie jedynie zabiegu chemicznego odchwaszczania wiosną jest możliwe tylko na plantacjach utrzymanych w bardzo wysokiej kulturze. Jednakże w praktyce stosuje się dwa zabiegi – podstawowy jesienią i korekcyjny wiosną. Po jesiennych zabiegach należy zwalczać chwasty pochodzące jedynie ze wschodów wiosennych.

Jesienne zabiegi odchwaszczania można rozpocząć zaraz po siewie lub wykonać je nalistnie. Brak chwastów na plantacji podczas wykonywania zabiegu doglebowego utrudnia wybór odpowiedniego środka, dlatego też ważna jest znajomość pola, wiedza na temat przedplonu i występujących gatunków chwastów. Natomiast w przypadku wykonywania zabiegów nalistnych pożądana jest umiejętność rozpoznawania chwastów w fazie siewki czy wczesnych fazach rozwojowych.

Ostatnie zabiegi jesienne można wykonać regulatorami wzrostu, które stosuje się od początku do końca fazy krzewienia jęczmienia, na chwasty dwuliścienne w fazie 2-6 liści. Jednakże warunkiem wykonania zabiegu jest właściwa temperatura, najlepiej w granicach 10-120C. Poza tym taka temperatura powinna utrzymywać się jeszcze przez kilka dni.

Wczesną wiosną zalecana jest lustracja pól oraz rozpoznanie składu gatunkowego oraz określenie faz rozwojowych. Taka analiza pomaga w wyborze właściwego herbicydu, wysokości dawki i terminu zabiegu. Należy pamiętać, że chwasty które przezimowały wiosną są bardziej odporne na herbicydy aniżeli chwasty znajdujące się w tych samych fazach rozwojowych, a które wzeszły wiosną. Zabiegi nalistne należy wykonywać zawsze na rośliny suche. Stosowanie wyższych dawek herbicydów doglebowych wskazane są na gleby cięższych, natomiast w przypadku preparatów nalistnych wyższe dawki zalecane są na chwasty zimujące, na chwasty występujące w bardziej zaawansowanych fazach rozwojowych, w niesprzyjających warunkach atmosferycznych oraz w przypadku występowania dużej liczby chwastów średnio wrażliwych. Wiosenne zabiegi można zacząć zasadniczo od ruszenia wegetacji jęczmienia ozimego.

Progi ekonomicznej szkodliwości chwastów w jęczmieniu ozimym:

Tabela

 

CHEMICZNE ODCHWASZCZANIE JĘCZMIENIA JAREGO 

 

Jęczmień jary jest bardzo podatny na zachwaszczenie. W ochronie jęczmienia jarego przed chwastami zakres stosowania herbicydów obejmuje krótszy termin i ogranicza się do zaleceń wiosennych dla zbóż ozimych. W przypadku tej uprawy stosuje się tylko herbicydy nalistne, a zabiegi przeprowadza się od fazy 2 liści do fazy początku liścia flagowego.

Termin rozpoczęcia zabiegów nalistnych dla zarejestrowanych herbicydów jest bardzo zbieżny. Dla większości z nich zaleca się wykonywanie zabiegu od 3 liści lub od momentu krzewienia. Tylko w niektórych przypadkach terminy stosowania herbicydów zalecane są we wcześniejszych lub późniejszych fazach rozwojowych jęczmienia jarego. Niemniej jednak rozwój jęczmienia jarego zachodzi bardzo szybko, dlatego też wykonanie zabiegów musi nastąpić w okresie od dwóch do trzech tygodni.

Progi ekonomicznej szkodliwości chwastów w jęczmieniu jarym:

Tabela

INTEGROWANA OCHRONA JĘCZMIENIA PRZED CHOROBAMI

Wykorzystanie wszystkich dostępnych metod ochrony jęczmienia to najwłaściwszy i najlepszy sposób na ograniczenie rozwoju grzybów chorobotwórczych. Jednakże pierwszeństwo w integrowanej ochronie mają zawsze metody niechemiczne, dzięki którym nie ma potrzeby stosowania nadmiernej ilości środków ochrony roślin w okresie wegetacji. Jednym z najważniejszych zabiegów agrotechnicznych jest zachowanie właściwego płodozmianu, w którym przerwy w uprawie zbóż wynoszą 3-4 lat. Zastosowanie integrowanych metod ochrony jęczmienia daje możliwość skutecznego ograniczenia grzybów chorobotwórczych porażających uprawy.

Oprócz znajomości zagrożenia gospodarczego ze strony patogenów i warunków, które sprzyjają rozwojowi danej choroby, przydatna okazuje się znajomość objawów jakie grzyby powodują na liściach, pochwach liściowych, źdźbłach i kłosach. Wiedza ta daje możliwość wyboru odpowiednich metod zwalczania. Wczesne rozpoznanie objawów choroby umożliwia ograniczenie na wczesnym etapie jej rozwoju.

Metody i sposoby ograniczenia sprawców chorób porażających jęczmień:

Tabela

METODA AGROTECHNICZNA

 

Wykonywanie prawidłowych zabiegów uprawnych i pielęgnacyjnych wpływa na zmniejszenie porażenia roślin uprawnych przez liczne patogeny. Do najważniejszych zabiegów agrotechnicznych, które pozwolą zmniejszyć niebezpieczeństwo występowania chorób grzybowych, można zaliczyć:

  •  przestrzeganie płodozmianu,
  •  wybór właściwego stanowiska,
  •  zrównoważone nawożenie,
  •  pełna orka,
  •  optymalny termin siewu,
  •  odpowiednia norma i gęstość siewu,
  •  odpowiedni termin zbioru,
  •  stosowanie kwalifikowanego, zaprawionego materiału siewnego,
  •  niszczenie chwastów,
  •  izolacja przestrzenna uprawy jęczmienia jarego od ozimego.

Stosowanie zaprawionego materiału siewnego zapobiega występowaniu ważnych chorób takich jak: głownia pyląca, głownia zwarta, pasiastość liści, fuzaryjna zgorzel siewek, sporysz zbóż czy plamistość siatkowa. Zaprawione ziarno już od samego początku dobrze kiełkuje, zaś młode rozwijające się rośliny wykazują mniejszą predyspozycję na porażenie przez grzyby chorobotwórcze.

Zrównoważone nawożenie decyduje w dużej mierze o zdrowotności roślin. Odpowiednio dobrana dawka, zwłaszcza azotu, ma wpływ na szybkość rozwoju niektórych agrofagów. Wysokie dawki azotu prowadzą do szybkiego rozwoju mączniaka prawdziwego i rdzy na roślinach jęczmienia. Z kolei dostarczenie roślinie zbyt niskich dawek tego pierwiastka powoduje, że rośliny słabo się rozwijają i łatwiej są porażane przez liczne patogeny. Dolistne dokarmianie roślin mikroelementami: B, Cu, Zn wzmacnia je i utrudnia porażeniu przez agrofagi.

W przypadku występowania płodozmianowych chorób podsuszkowych takich jak: fuzaryjna zgorzel podstawy źdźbła i korzeni, łamliwość źdźbła, zgorzel podstawy źdźbła i korzeni oraz ostra oczkowa plamistość źdźbła jedynym sposobem na walkę z nimi jest przerwa w uprawie jęczmienia i innych zbóż. Wykonując pełną orkę zostają przykryte resztki pożniwne, a grzyby chorobotwórcze nie stanowią już tak dużego zagrożenia.

Optymalny termin siewu jęczmienia wpływa na odpowiedni rozwój roślin, jak również ogranicza porażenie liści przez grzyby głównie przez mączniaka prawdziwego i plamistość siatkową.

Nadmierne zagęszczenie roślin powoduje, że rośliny nie tylko konkurują między sobą o wodę czy składniki pokarmowe, ale są osłabione i łatwiej podlegają porażeniu.

Choroby podstawy źdźbła, jak również fuzariozy mogą być również przenoszone przez chwasty, dlatego też należy usuwać je z pola.

Również nie mniej ważne jak wcześniej opisane metody agrotechniczne jest zachowanie izolacji przestrzennej pomiędzy poszczególnymi plantacjami jęczmienia oraz pomiędzy innymi uprawami zbożowymi. Przykładem może być choroba fuzarioza kłosów występująca na pszenicy, która stanowi także duże zagrożenie dla jęczmienia. Dlatego też przestrzeganie w takim przypadku izolacji przestrzennej może przyczynić się do zmniejszenia porażenia jęczmienia przez sprawcę tej choroby.

METODA HODOWLANA

 

Podstawą metody hodowlanej jest uprawa odmian odpornych lub tolerancyjnych. Odmiany takie charakteryzują się wysoką odpornością na danego patogena. Należy zwrócić szczególną uwagę na odmiany jęczmienia odporne na porażenie przezBlumeria graminis – sprawcę mączniaka prawdziwego. W miejscu, gdzie nastąpiła infekcja rośliny odpornej na mączniaka prawdziwego następuje obumieranie komórki zainfekowanej oraz grupy komórek przyległych do niej.  Niemniej jednak wskazane jest wybierać odmiany takie, które są odporne lub wysoce odporne na kilku sprawców chorób. Informacji na temat odmian można uzyskać na stronie internetowej COBORU http://www.coboru.pl/dr/rekomendacja.aspx

W przypadku gdy brakuje odmian odpornych należy wybrać odmianę o jak najwyższym stopniu odporności. Przy najwyższych stopniach odporności odmian rośliny nie są całkowicie porażane przez grzyby, a choroba występuje tylko na pewnych częściach, zaś rozwój choroby jest wydłużony w czasie.

 

METODA MECHANICZNA

 

W ochronie jęczmienia metoda mechaniczna polega głównie na niszczeniu chorych roślin. Dzięki takiemu zbiegowi można zniszczyć ognisko choroby i nie dopuścić do uwalniania zarodników, które porażają zdrowe rośliny. W taki sposób można postąpić, gdy w jęczmieniu wystąpi głownia pyląca, głownia zwarta czy pasiastość liści. Wówczas porażone rośliny usuwamy z pola, a następnie palimy, aby nie dopuścić do rozsiewania zarodników.

W przypadku, gdy patogen porażający jęczmień rozwija się również na innym żywicielu zaleca się usunięcie z sąsiedztwa rośliny będącej żywicielem pośrednim dla danego patogena.

 

 

METODA CHEMICZNA

  

W integrowanej ochronie metoda chemiczna stanowi uzupełnienie wszystkich pozostałych opisanych powyżej metod. W metodzie chemicznej niezbędna jest znajomość progów szkodliwości ważniejszych chorób występujących w jęczmieniu. Wartości progów szkodliwości są wartościami zmiennymi i ulegają modyfikacjom pod wpływem wielu czynników. Przy odmianach wysoko plonujących należy brać pod uwagę niższe wartości progowe w przypadku, gdy są one podane w zakresie od-do. W przypadku braku takiego zakresu obniża się podaną wartość progową. W przypadku choroby, dla której nie został wyznaczony próg szkodliwości zaleca się korzystanie z wartości podanej dla innego grzyba objawiającego się podobnie jak aktualnie sprawca choroby.

Progi ekonomicznej szkodliwości chorób jęczmienia:

Tabela

 

 

INTEGROWANA OCHRONA JĘCZMIENIA PRZED SZKODNIKAMI

 

Zasadą integrowanej ochrony jęczmienia przed szkodnikami jest wykorzystanie wszystkich dostępnych metod ich zwalczania. Jednakże w pierwszej kolejności wykorzystuje się wszystkie inne metody niż chemiczne, dopiero w przypadku zagrożenia plonu po przekroczeniu progu szkodliwości.

Do najważniejszych szkodników w uprawie jęczmienia można zaliczyć: mszyce, skrzypionki i pryszczarki. Niemniej jednak, w ostatnich latach obserwuje się masowe pojawianie szkodników, które należą do gatunków o dużym znaczeniu gospodarczym Wśród nich wyróżniamy: lednicę zbożową, łokasia garbatka, nałanka kośćca, niezmiarkę piaskową, miniarki, ploniarkę zbożową, śmietkę ozimówkę, wciornastki oraz rolnice i ślimaki.

Mszyce należą do szkodników jęczmienia ozimego jak i jarego o największym znaczeniu gospodarczym, przede wszystkim odmian pastewnych, przenawożonych azotem. Mszyce wydzielają spadź, na której rozwijają się grzyby sadzakowe. Grzyby te wytwarzają  szkodliwe mykotoksyny oraz ograniczają powierzchnię asymilacyjną rośliny. Mszyce są również wektorem chorób wirusowych.

Integrowana ochrona jęczmienia przed szkodnikami polega na:

  • prowadzeniu regularnych lustracji upraw,
  • identyfikacji i ocenie liczebności występujących szkodników,
  • podjęciu decyzji o przeprowadzeniu zabiegu chemicznego zwalczania szkodników  po przekroczeniu przez nie progów szkodliwości.

Stosując zasady integrowanej ochrony jęczmienia należy:

  • rozpoznania najważniejszych szkodników występujących na danym terenie w uprawie jęczmienia i opracowania ich zwalczania,
  • dokonać oceny liczebności i szkodliwości populacji danego szkodnika,
  • określenie progów szkodliwości,
  • stwierdzenie obecności i możliwości wykorzystania wrogów naturalnych w walce ze szkodnikami,
  • zastosowanie selektywnych insektycydów oraz wybór odpowiedniej formy zabiegu.

Metody i sposoby ochrony jęczmienia przed szkodnikami:

Tabela

METODA AGROTECHNICZNA

Bardzo ważnym elementem właściwie prowadzonej ochrony upraw jęczmienia przed szkodnikami jest agrotechnika. Do elementów prawidłowej agrotechniki, mających wpływ na ograniczenie występowania liczebności szkodników na jęczmieniu, można zaliczyć:

  •  właściwą uprawę roli,
  •  zrównoważone nawożenie,
  •  zwalczanie chwastów,
  •  przyorywanie resztek pożniwnych,
  •  prawidłowy płodozmian,
  •  terminowy zbiór.

Wszelkie uproszczenia agrotechniczne, siew bezorkowy przyczyniają się do wzrostu i rozwoju liczebności szkodników w uprawach, natomiast pełna i odpowiednia agrotechnika stanowi podstawę integrowanej ochrony jęczmienia przed szkodnikami.

 

METODA HODOWLANA

 

Wysiew odmian jęczmienia odpornych na szkodniki stanowi jeden z podstawowych elementów integrowanej ochrony. Wybierając właściwą odmianę można zmniejszyć ilość stosowanych środków ochrony roślin, a tym samym ograniczyć koszty ochrony.

 

METODA CHEMICZNA

  

W integrowanej ochronie jęczmienia zaleca się przeprowadzenie zabiegu środkami ochrony roślin przeciwko szkodnikom po przekroczeniu przez nie progu ekonomicznej szkodliwości. Próg szkodliwości to takie nasilenie szkodników, przy której wartość spodziewanej straty w plonie przewyższa łączne koszty zabiegu. Próg szkodliwości jest wartością względną i zależy od warunków atmosferycznych, agrotechnicznych, nawożenia, wysianej odmiany, itd. Dlatego też, służą one jako pomoc przy podejmowaniu decyzji o wykonaniu zabiegu chemicznego.

Progi ekonomicznej szkodliwości szkodników jęczmienia:

Tabela

Wybór środka chemicznego

Skuteczność środka ochrony roślin zależy od właściwie ustalonego terminu zabiegu oraz od liczebności szkodników na plantacji. Przy wyborze odpowiedniego insektycydu należy zwrócić szczególnie uwagę na temperaturę powietrza, w której dany środek chemiczny działa najskuteczniej, a także na okres karencji i prewencji. Zastosowany środek powinien być selektywny w stosunku do zwalczanego szkodnika. O skuteczności zabiegu decyduje odpowiednio dobrana dawka insektycydu, odpowiednie przygotowanie cieczy użytkowej oraz właściwie wykonany zabieg opryskiwania roślin. Wybierając środek ochrony roślin należy zwrócić uwagę na insektycydy stosowane na danej plantacji w poprzednich latach. Środki ochrony należy stosować przemiennie, tak by należały one do różnych grup chemicznych.  Wszystkie środki ochrony roślin należy stosować w sposób bezpieczny – zgodnie z etykietą, instrukcja stosowania.