KGW – Rodzaje organizacji i ich formy rejestracji

Rodzaje organizacji i formy ich rejestracji

Formy prawne dla organizacji pozarządowych regulują różne akty prawne. Polskie ustawodawstwo przewiduje takie podmioty gospodarcze, jak stowarzyszenia, spółdzielnie czy fundacje. Stowarzyszenie (zrzeszenie) jest organizacją społeczną powoływaną przez grupę osób mających wspólne cele lub zainteresowania. Cechą wspólną wymienionych organizacji jest działalność niezarobkowa.

Prawo o stowarzyszeniach obowiązujące w Polsce

Najwyższym aktem prawnym, regulującym istnienie stowarzyszeń w Polsce, jest Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej z 2 kwietnia 1997 r., która w art. 12 stanowi, iż „Rzeczpospolita Polska zapewnia wolność tworzenia i działania związków zawodowych, organizacji społeczno-zawodowych rolników, stowarzyszeń, ruchów obywatelskich, innych dobrowolnych zrzeszeń oraz fundacji”. Podstawowym aktem prawnym regulującym problematykę stowarzyszeń, ich zakładania i funkcjonowania jest ustawa „Prawo o stowarzyszeniach” z dnia 7 kwietnia 1989 r. Już preambuła ustawy określa intencje, jakimi kierował się ustawodawca, stanowiąc regulację prawną odnośnie instytucji stowarzyszenia – została ona powołana do życia „w celu stworzenia warunków do pełnej realizacji gwarantowanej przepisami Konstytucji wolności zrzeszania się zgodnie z Powszechną Deklaracją Praw Człowieka i Międzynarodowym Paktem Praw Obywatelskich i Politycznych, umożliwienia obywatelom równego, bez względu na przekonania, prawa czynnego uczestniczenia w życiu publicznym i wyrażania zróżnicowanych poglądów oraz realizacji indywidualnych zainteresowań, a także uwzględniając tradycje i powszechnie uznawany dorobek ruchu stowarzyszeniowego (…)”.

Ustawa „Prawo o stowarzyszeniach” reguluje podstawowe zasady oraz reguły tworzenia i prowadzenia działalności przez stowarzyszenia, czyli organizacje społeczne o określonych, w przedmiotowej ustawie, cechach. Ma ona zatem ogólny i bardzo szeroki zakres obowiązywania.

Ustawodawca wyłączył jednak z jej zakresu (w drodze przepisu art. 7) takie podmioty, jak: organizacje społeczne działające na podstawie odrębnych ustaw lub umów międzynarodowych, których Rzeczpospolita jest stroną (do takich organizacji należy m.in. Polski Czerwony Krzyż, działający na podstawie ustawy z 16 listopada 1964 r.), cechy i izby rzemieślnicze oraz szereg innych podmiotów działających w sferze gospodarczej, kościoły i inne związki wyznaniowe oraz ich osoby prawne, organizacje religijne, których sytuacja prawna jest uregulowana ustawami o stosunku państwa do kościołów i innych związków wyznaniowych, działających w obrębie tych kościołów i związków, komitety powstające w celu przygotowania wyborów do Sejmu i Senatu Rzeczypospolitej Polskiej oraz organów samorządu, jeżeli są one przeprowadzane na podstawie ustaw lub zarządzeń władz, od dnia zarządzenia wyborów do ukończenia czynności wyborczych oraz partie polityczne. Wymienione podmioty działają na podstawie odrębnych regulacji.

Przedmiot ustawy określony jest w art. 1, ust. 1 „Obywatele polscy realizują prawo zrzeszania się w stowarzyszeniach, zgodnie z przepisami Konstytucji oraz porządkiem prawnym określonym w ustawach”. Artykuł 1, ust. 2 ustawy „Prawo o stowarzyszeniach” stanowi, że prawo zrzeszania się może być ograniczone jedynie w akcie prawnym rangi ustawowej, gdy jest to niezbędne do zapewnienia interesów bezpieczeństwa państwowego lub porządku publicznego albo ochrony praw i wolności innych osób.

Ustawa ta określa również definicję prawowitą stowarzyszenia (art. 2, ust. 1 w zw. z art. 2, ust. 2 i 3). Zgodnie z literą UPS „stowarzyszenie jest dobrowolnym, trwałym i samorządnym zrzeszeniem o celach niezarobkowych, które samodzielnie określa swoje cele, programy działania i struktury organizacyjne oraz uchwala akty wewnętrzne dotyczące jego działalności, opierając ją na pracy społecznej członków”. Artykuł 3 określa podmiotowy zakres wolności zrzeszania się. Generalnie prawo to przysługuje obywatelom polskim mającym pełną zdolność do czynności prawnych oraz niepozbawionym praw publicznych. UPS stwarza również możliwość przynależności do tego typu zrzeszeń osobom małoletnim i cudzoziemcom oraz zasady i warunki ich funkcjonowania w takich stowarzyszeniach. Ustawa określa także zasady tworzenia i funkcjonowania na terytorium RP stowarzyszeń międzynarodowych (art. 5).

Ustawa wyodrębnia dwa główne rodzaje stowarzyszeń:

  • stowarzyszenia,
  • stowarzyszenia zwykłe.

 

Stowarzyszenia, które podlegają rejestracji w Krajowym Rejestrze Sądowym (KRS) nazywa się czasami stowarzyszeniami rejestrowymi. Stowarzyszenie takie posiada osobowość prawną, może zakładać terenowe jednostki organizacyjne, łączyć się w związki stowarzyszeń, przyjmować w poczet swych członków osoby prawne oraz korzystać z ofiarności publicznej i przyjmować dotacje od organów władzy państwowej i innych instytucji.

Zakładanie tego typu stowarzyszeń reguluje rozdział 2 „Tworzenie stowarzyszeń” ustawy Prawo o stowarzyszeniach. Zgodnie z art. 9 tej ustawy, do założenia stowarzyszenia niezbędne jest uchwalenie statutu i wybranie komitetu założycielskiego przez co najmniej 15 osób. UPS określa również elementy konstytutywne statutu stowarzyszenia (art. 10) i jego władze – walne zebranie członków, zarząd i organ kontroli wewnętrznej (art. 11). Utworzenie stowarzyszenia wymaga jego zarejestrowania w KRS i o ile kwestie KRS określone są w odrębnej ustawie, to procedura rejestracyjna jest przedmiotem regulacji UPS (art. 13 – art. 21).

Prawo o stowarzyszeniach (art. 22) przewiduje również możliwość łączenia się stowarzyszeń w ich związki (taki związek mogą założyć co najmniej 3 stowarzyszenia), które podlegają rygorom komentowanej ustawy.

W rozdziale 3 ustawy uregulowany został szczegółowo problem nadzoru terytorialnego nad stowarzyszeniami, o którym wspomina już art. 8, ust. 5 ustawy (artykuł wskazuje organy nadzoru, czyli wojewodę – w odniesieniu do stowarzyszeń jednostek samorządu terytorialnego oraz starostę – w odniesieniu do innych stowarzyszeń). Przepisy określają m.in. uprawnienia organów nadzorczych, w stosunku do podległych im stowarzyszeń, oraz sankcje karne, które mogą być nałożone na zrzeszenia, gdy te nie stosują się do żądań organów nadzorczych (art. 26). W rozdziale tym uregulowane zostały uprawnienia władcze sądu w stosunku do stowarzyszeń (art. 29). W rozdziale tym przewidziano również możliwość wprowadzenia do stowarzyszenia zarządu kuratorskiego, gdy statutowy zarząd utracił zdolność podejmowania działań prawnych.

W rozdziale 4 znajdują się przepisy dotyczące majątku stowarzyszenia. Zgodnie z art. 33, majątek ten powstaje ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia oraz ofiarności publicznej. UPS dopuszcza również możliwość prowadzenia przez tego typu zrzeszenia działalności gospodarczej, z której zyski przeznaczane mogą być tylko i wyłącznie na działalność statutową stowarzyszenia. UPS nie wyklucza również możliwości otrzymywania przez stowarzyszenia państwowych dotacji.

Ustawa Prawo o stowarzyszeniach zajmuje się również zagadnieniami „stowarzyszeń zwykłych”, którym poświęcony jest rozdział 6 ustawy. Ta forma stowarzyszenia ma charakter uproszczony. Nie posiada ono osobowości prawnej, chociaż z mocy ustawy posiada zdolność prawną, a do jego założenia wystarczy działanie jedynie 3 osób, które muszą uchwalić regulamin, czyli nie statut, oraz przedstawiciela reprezentującego dane stowarzyszenie. Tego typu stowarzyszenie nie podlega obowiązkowi rejestracji w KRS. Niemniej jednak sam fakt założenia zrzeszenia należy zgłosić na piśmie właściwemu miejscowo organowi nadzorującemu. Zakaz działalności tego typu stowarzyszeń może wydać tylko i wyłącznie sąd rejestrowy na wniosek prokuratora lub organu nadzorującego, jeżeli nie spełnione zostały wymogi określone w art. 16 UPS. Artykuł 42 ustawy określa czynności, których stowarzyszenie zwykłe nie może podjąć, a mianowicie: powoływać terenowych jednostek organizacyjnych, łączyć się w związki stowarzyszeń, zrzeszać osób prawnych, prowadzić działalności gospodarczej, przyjmować spadków, darowizn i zapisów oraz otrzymywać dotacji czy korzystać z ofiarności publicznej. Takie stowarzyszenie utrzymywać się może jedynie ze składek członkowskich.

Swoistym rodzajem stowarzyszenia jest związek stowarzyszeń, skupiający osoby prawne o celu niezarobkowym. W odniesieniu do związku stowarzyszeń w większości mają zastosowanie przepisy dotyczące stowarzyszenia rejestrowego, a rozwiązania określa art. 22 wspomnianej ustawy. Stanowi on, że związek stowarzyszeń może zostać powołany przez co najmniej trzy inne stowarzyszenia, a członkami związku stowarzyszeń mogą być inne osoby prawne o celu niezarobkowym np. fundacje, lokalne organizacje turystyczne, a osoby fizyczne oraz osoby prawne o celu zarobkowym (np. spółki prawa handlowego, spółdzielnie) mogą być jedynie członkami wspierającymi.

(Przy opracowaniu powyższego rozdziału wykorzystano informacje zawarte na stronie: http://pl.wikipedia.org/wiki/stowarzyszenie)

Koło gospodyń wiejskich, jako organizacja pozarządowa, może otrzymywać dotacje, korzystając z osobowości prawnej kółka rolniczego, przy którym działa lub z WZRKiOR. KGW mogą działać w oparciu o ustawę Prawo o stowarzyszeniach, co daje im status stowarzyszenia zwykłego lub rejestrowanego. Nie są wówczas społeczno-zawodową organizacją rolników. Takie koła z reguły przyjmują formę stowarzyszeń. Jak opisano powyżej, stowarzyszenie zwykłe ma ograniczone możliwości działania, nie może m.in. przyjmować darowizn, spadków i zapisów, otrzymywać dotacji oraz korzystać z ofiarności publicznej, a podstawowym źródłem dochodu są składki członkowskie. Majątek KR-KGW (stowarzyszenia rejestrowanego) powstaje w szczególności ze składek członkowskich, darowizn, spadków, zapisów, dochodów z własnej działalności, dochodów z majątku stowarzyszenia, środków uzyskanych dzięki ofiarności publicznej (zbiórki publiczne), odpisu podatku 1% (tylko dla stowarzyszeń posiadających status organizacji pożytku publicznego).

Stowarzyszenie może prowadzić działalność gospodarczą, ale pod warunkiem, że całkowity dochód przeznaczony zostanie na jego działalność statutową. Stowarzyszenia tego typu mogą ubiegać się o pomoc publiczną, tj. dotacje z budżetu państwa i z budżetów jednostek samorządu terytorialnego na realizację przedsięwzięć zaliczanych do zadań własnych państwa albo jednostek samorządowych.

 

Rejestracja w KRS

Organizacja może uzyskać osobowość prawną poprzez wpis do krajowego rejestru sądowego (KRS), i tak:

– Kółko Rolnicze – Koło Gospodyń Wiejskich (KR – KGW) działające w oparciu o ustawę społeczno-zawodowych organizacji rolniczych

z dnia 08.10.1982 r.

– Stowarzyszenie (zrzeszenie) działające w oparciu o ustawę Prawo o stowarzyszeniach z dnia 07.04.1989 r.

W celu rejestarcji w KRS należy podjąć następujące czynności:

1. Zwołać zebranie założycielskie na którym przyjęte będą uchwały o:

– uchwalenie statutu,

– wybór zarządu,

– wybór komisji rewizyjnej.

W przypadku KR – KGW minimalna liczba założycieli wynosi 10 osób.

W przypadku Stowarzyszeń – liczba założycieli wynosi 20 osób.

2. Wypełnić dokumenty i przesłać je do KRS (Sąd Rejonowy Gdańsk-Północ, ul. Piekarnicza 10).

– Formularze: KRS – W 20, KRS WK,

– STATUT,

– Protokół z walnego zgromadzenia z uchwałami i lista obecności (w przypadku KR – KGW dodatkowo wniosek o zwolnienie z kosztów sądowych),w przypadku wniosku o rejestrację stowarzyszenia dokumenty złożyć w dwóch egzemplarzach

3. Po otrzymaniu z KRS postanowienia o rejestracji podmiotu wystąpić do Urzędu Statystycznego w Gdańsku o nadanie numeru REGON (formularz RG -1).

4. Wystąpić do miejscowego powiatowego Urzędu Skarbowego o nadanie numeru NIP (formularz NIP 2).

5. Założyć rachunek bankowy w banku.

 

Barbara Ditrich